सिंधुदुर्ग: गेल्या काही काळापासून आखाती देशांमध्ये निर्माण झालेल्या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे जागतिक बाजारपेठेतील समीकरणे वेगाने बदलत असून, याचे थेट पडसाद आता कोकणच्या काजू उद्योगावर उमटू लागले आहेत. दरवर्षी हजारो कोटींची उलाढाल करणाऱ्या कोकणातील काजू व्यवसायासमोर निर्यातीची कोंडी आणि उत्पादन खर्चातील वाढ असे दुहेरी संकट उभे ठाकले आहे.
आखाती देश हे भारतीय काजूचे प्रमुख ग्राहक आहेत. विशेषतः संयुक्त अरब अमिरात, सौदी अरेबिया आणि कतार यांसारख्या देशांमध्ये सण आणि समारंभांसाठी कोकणी काजूला मोठी मागणी असते. मात्र, युद्धामुळे इराण आणि आसपासच्या सागरी मार्गांवर (रेड सी) मालवाहू जहाजांची ये-जा धोक्यात आली आहे. यामुळे वाहतूक कंपन्यांनी विम्याचे हप्ते वाढवले असून, कंटेनरचे भाडे ३० ते ४० टक्क्यांनी वधारले आहे. याचा परिणाम म्हणून निर्यातीचा खर्च वाढल्याने आंतरराष्ट्रीय बाजारात कोकणी काजू स्पर्धात्मक किमतीत विकणे कठीण झाले आहे.
आर्थिक उलाढालीवर झालेला परिणाम
आकडेवारीचा विचार केला तर, भारताच्या एकूण काजू निर्यातीत कोकणचा वाटा महत्त्वपूर्ण आहे. गेल्या आर्थिक वर्षात काजू निर्यातीतून होणारी वार्षिक उलाढाल सुमारे ४,५०० ते ५,००० कोटी रुपयांच्या घरात होती. मात्र, चालू वर्षात युद्धजन्य स्थितीमुळे निर्यातीच्या ऑर्डर्समध्ये १५ ते २० टक्क्यांची घट नोंदवण्यात आली आहे. सौदी अरेबियासारख्या देशांकडून मिळणाऱ्या आगाऊ मागणीत मोठी घट झाल्याने स्थानिक प्रक्रिया उद्योजकांकडे तयार मालाचा साठा पडून आहे. यामुळे सुमारे ८०० ते १,००० कोटी रुपयांच्या संभाव्य उलाढालीला ब्रेक लागण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे.
उत्पादन आणि स्थानिक दरांचा पेच
केवळ निर्यातच नव्हे, तर उत्पादनाच्या आघाडीवरही आव्हाने वाढली आहेत. युद्धाचा परिणाम कच्च्या तेलाच्या किमतीवर झाल्याने खते आणि कीटकनाशकांच्या किमतीत १० ते १२ टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. एकीकडे उत्पादन खर्च वाढत असताना, दुसरीकडे निर्यातीची बाजारपेठ आक्रसल्याने स्थानिक बाजारात काजू बोंडूच्या दरात घसरण पाहायला मिळत आहे. गेल्या हंगामात कच्च्या काजूला जो दर १८० ते १९० रुपये प्रति किलो मिळत होता, तो आता मागणी अभावी १५० ते १६० रुपयांच्या दरम्यान स्थिरावला आहे.
कोकणात दरवर्षी साधारणपणे २.५ ते ३ लाख टन कच्च्या काजूचे उत्पादन होते. प्रक्रियेनंतर मिळणाऱ्या गर विक्रीतून स्थानिक अर्थव्यवस्था चालते. मात्र, आखातातील तणाव कायम राहिल्यास हा माल देशांतर्गत बाजारपेठेत स्वस्त दरात विकावा लागेल, ज्याचा थेट फटका सामान्य शेतकऱ्याच्या नफ्याला बसेल.
एकूणच, निसर्गाच्या लहरीपणाशी दोन हात करणाऱ्या कोकणच्या काजू बागायतदाराला आता सातासमुद्रापार सुरू असलेल्या युद्धाच्या झळा सोसाव्या लागत आहेत. जर ही स्थिती लवकर निवळली नाही, तर कोकणच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा असलेला हा उद्योग मोठ्या आर्थिक गर्तेत सापडण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
